Πώς να φροντίσεις τον εαυτό σου στις γιορτές όταν πενθείς
Η αγάπη που παραμένει
Τα Χριστούγεννα, η μεγαλύτερη γιορτή του φωτός στη καρδιά του χειμώνα πλησιάζουν ξανά. Και έχουν μεγάλη σημασία στη ζωή μας όχι για τα λαμπιόνια και τους στολισμούς που αναπαριστούν το φως, αλλά επειδή είναι η γιορτή της αγάπης. Της αγάπης που είναι εδώ αλλά και της αγάπης που λείπει, της αγάπης που πονά, της αγάπης που επιμένει να υπάρχει μέσα μας ακόμη και όταν όλα έχουν αλλάξει.
Και αν φέτος νιώθεις ότι οι γιορτές είναι πιο βαριές από ποτέ, αν η απουσία κάποιου αγαπημένου προσώπου γίνεται πιο έντονη σε κάθε γωνιά του σπιτιού, σε κάθε παράδοση που αναγεννάται αυτές τις μέρες, θέλω να ξέρεις ότι δεν είσαι μόνη. Ό,τι νιώθεις έχει λόγο ύπαρξης. Χρειάζεται να πάρει τη θέση του, τον χώρο που του αξίζει μέσα σου, και την αποδοχή σου. Και μέσα σε αυτό, πρέπει να υπάρχει χώρος και για σένα, για τη δική σου αυτοφροντίδα στις γιορτές, όπως πραγματικά την χρειάζεσαι.
Η αλήθεια για τις πρώτες γιορτές
Οι πρώτες γιορτές μετά από μια απώλεια είναι οι πιο δύσκολες. Το ξέρω ότι το ακούς παντού, αλλά είναι αλήθεια. Και θέλω να στο πω ξεκάθαρα, όχι για να σε τρομάξω, αλλά για να μην αισθανθείς ότι τρελαίνεσαι, και ότι είσαι μόνη όταν νιώσεις πόσο αφόρητα βαρύ είναι όλο αυτό.
Οι πρώτες γιορτές είναι δύσκολες γιατί όλα σου θυμίζουν το πριν, και η πραγματικότητα σου δείχνει τι λείπει τώρα. Κάθε μικρή παράδοση, κάθε τραπέζι, κάθε συγκέντρωση φέρνει την απουσία στο προσκήνιο. Και ενώ οι άλλοι μπαίνουν στο “πνεύμα των Χριστουγέννων”, εσύ μπορεί να νιώθεις σαν να κοιτάς τη ζωή πίσω από ένα παράθυρο.
Και το χειρότερο; Οι περισσότεροι γύρω σου θα περιμένουν ( χωρίς να το λένε ξεκάθαρα ) να “τα πας καλά”. Να συμμετέχεις, να χαμογελάς, να καταφέρεις να καθίσεις στο τραπέζι μαζί τους. Αυτή η πίεση, ακόμα κι όταν δεν λέγεται με λόγια, μπορεί να σε κάνει να νιώθεις περισσότερο απομονωμένη.
Αυτά είναι τα πρώτα σου Χριστούγεννα χωρίς εκείνον ή εκείνη που αγαπούσες. Και δεν υπάρχει λάθος στο ότι νιώθεις πως φέτος τα Χριστούγεννα δεν είναι γιορτή. Δεν υπάρχει λάθος στο ότι η ιδέα μιας χαρούμενης οικογενειακής μέρας σε κάνει να θέλεις να κλειδωθείς στο δωμάτιο σου.
Δώσε στον εαυτό σου άδεια να κλείσει την πόρτα.
Ακόμα κι αν έχεις παιδιά που περιμένουν τα Χριστούγεννα, έχεις δικαίωμα σε στιγμές που κλείνεις την πόρτα. Δεν χρειάζεται να είσαι παντού όλη την ώρα, με χαμόγελο. Τα παιδιά μπορούν να καταλάβουν (με τον δικό τους τρόπο, ανάλογα με την ηλικία τους) ότι η μαμά χρειάζεται λίγο χώρο. Είναι πιο αληθινό να τους πεις: «Η μαμά είναι λίγο λυπημένη και θέλει να είναι λίγο μόνη της» παρά να προσποιείσαι ότι όλα είναι τέλεια ενώ μέσα σου πονάς. Δεν σημαίνει ότι τα εγκαταλείπεις. Σημαίνει ότι τους δείχνεις πως η λύπη είναι ανθρώπινη και επιτρεπτή.
Θα σου πω για την Αγγελική που έχασε τον σύζυγό της και στα πρώτα Χριστούγεννα είπε στα παιδιά της (7 και 10 χρονών): “Φέτος θα κάνουμε διαφορετικά Χριστούγεννα. Θα υπάρχουν στιγμές που η μαμά θα είναι λυπημένη και θα χρειαστεί να είναι λίγο μόνη της. Αλλά σας αγαπώ και θα είμαστε μαζί.” Τα παιδιά το κατάλαβαν καλύτερα από όλους τους ενήλικες γύρω της. Και όταν εκείνη έκλεινε την πόρτα για δέκα λεπτά και έκλαιγε, ήξεραν ότι ήταν εντάξει.
Τα παιδιά της δεν ένιωσαν εγκατάλειψη αλλά διδάχθηκαν κάτι πολύτιμο: ότι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να νιώθουν, και ότι η λύπη μας δεν είναι κάτι που πρέπει να κρύβουμε.
Η φροντίδα του εαυτού σου τις πρώτες γιορτές στο πένθος σημαίνει να κάνεις ό,τι χρειάζεσαι για να επιβιώσεις. Όχι να ευημερήσεις, όχι να “το ξεπεράσεις”, όχι να δείξεις στους άλλους πόσο δυνατή είσαι. Να επιβιώσεις, με όση αξιοπρέπεια και τρυφερότητα μπορείς να βρεις για τον εαυτό σου.
Η Φροντίδα του εαυτού δεν είναι εγωισμός
Γι’ αυτό και το πώς φροντίζεις τον εαυτό σου στις γιορτές δεν είναι εγωιστική πράξη. Είναι πράξη αγάπης. Είναι ένας τρόπος να δώσεις χώρο στην ψυχή σου να εκφραστεί όπως το έχει ανάγκη μέσα σε μια περίοδο που μιλάει για αυτό ακριβώς, για την αγάπη.
Την αγάπη που λείπει από το εδώ και τώρα σου.
Η φροντίδα του εαυτού όταν πενθείς δεν είναι spa και κεριά.
Είναι να επιτρέψεις στον εαυτό σου να νιώσει ό,τι νιώθει χωρίς ενοχή.
Είναι να γιορτάσεις, όπως και να μην γιορτάσεις αυτές τις μέρες. Είναι να πεις «όχι» σε μια συγκέντρωση που δεν αντέχεις.
Είναι να κλάψεις μπροστά στο χριστουγεννιάτικο δέντρο αν το θελήσεις.
Είναι να φτιάξεις το φαγητό που αγαπούσε ή να μην θελήσεις να μπεις καθόλου σε μια κουζίνα που μυρίζει Χριστούγεννα.
Είναι να σεβαστείς τον ιδιαίτερο ρυθμό που χτυπά η καρδιά σου, ακριβώς εκεί που βρίσκεται αυτή τη στιγμή, για αυτή τη χρονιά και για αυτή τη συνθήκη.
Η καρδιά χτυπά διαφορετικά στις γιορτές, ανάλογα με το βάρος της απώλειας που έχει βιώσει.
Όταν η καρδιά ανοίγει
Και θέλω να σου αφήσω κάτι ακόμη, σαν ιδέα.
Είναι αλήθεια ότι όταν αρχίζεις να φροντίζεις τον εαυτό σου όπως το έχει ανάγκη, η καρδιά σου ανοίγει λίγο περισσότερο και για τους άλλους. Και μέσα από αυτό το άνοιγμα μπορεί να γεννηθεί και η ανάγκη να απλώσεις το χέρι σου στο διπλανό σου. Όχι επειδή πρέπει, ούτε επειδή το χρωστάς σε κανέναν, αλλά επειδή έτσι σε κινεί η δική σου αγάπη.
Αν έχασες παιδί, μπορεί μια στιγμή κοντά σε ένα ορφανό παιδί που χρειάζεται μια ανθρώπινη παρουσία να σου θυμίσει ότι η αγάπη σου δεν χάθηκε. Αν έχασες γονιό, ένα βλέμμα σε έναν ηλικιωμένο που είναι μόνος αυτές τις μέρες μπορεί να σου δώσει τόση χαρά που δεν φαντάζεσαι.
Κανείς δεν περιμένει από εσένα να κάνεις τίποτα. Δεν το μοιράζομαι για να νιώσεις ότι έτσι πρέπει να γίνει. Το μοιράζομαι γιατί γνωρίζω από την δική μου εμπειρία ότι το πένθος αν του δώσεις την σημασία που πρέπει και φροντίσεις τον εαυτό σου έχει στιγμές που μας ξαναφέρνουν σε επαφή με τη ζωή. Και αυτό συμβαίνει πάντα μέσω των άλλων ανθρώπων.
Στιγμές που ανοίγει η πληγωμένη σου καρδιά τόσο πολύ που χωράει όλο το κόσμο, με τα καλά και τα στραβά του.
Δεν χρειάζεται να το κάνεις μόνη σου
Ξέρω πόσο δύσκολο είναι να περάσεις τις γιορτές με την απουσία να σε συνοδεύει παντού. Ξέρω πόσο βαρύ μπορεί να γίνει το σπίτι, πόσο άδεια μπορεί να φαίνεται η μέρα, πόσο πολύ μπορεί να σε κουράζει το να προσποιείσαι ότι όλα είναι εντάξει.
Η Αγάπη σου δεν Χάθηκε
Μέχρι τότε, θυμήσου: η αγάπη δεν χάθηκε. Απλά ψάχνει νέους τρόπους να υπάρχει.
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να μην θέλω να γιορτάσω καθόλου;
Απολύτως. Δεν υπάρχει "σωστός" τρόπος να πενθείς. Αν νιώθεις ότι δεν μπορείς να γιορτάσεις φέτος, τότε μην το κάνεις. Η αυτοφροντίδα σημαίνει να ακούς την καρδιά σου, όχι τις προσδοκίες των άλλων. Μπορείς να περάσεις τις γιορτές με όποιον τρόπο νιώθεις πιο άνετα - ακόμα και αν αυτό σημαίνει να κάνεις τίποτα.
Πώς να εξηγήσω στους άλλους ότι δεν θέλω οικογενειακές συγκεντρώσεις;
Η ειλικρίνεια είναι το καλύτερο δώρο που μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου και στους άλλους. Μπορείς να πεις κάτι απλό όπως: "Φέτος είναι πολύ δύσκολο για μένα και χρειάζομαι χώρο. Σας ευχαριστώ που με καταλαβαίνετε." Δεν χρειάζεται να δικαιολογηθείς ή να εξηγήσεις παραπάνω. Οι άνθρωποι που σε αγαπούν θα σεβαστούν την επιλογή σου.
Τι να κάνω όταν οι άλλοι μου λένε "πρέπει να προχωρήσεις" ή "ήδη πέρασε πολύς καιρός";
Αυτά τα σχόλια, όσο και αν πονάνε, συνήθως προέρχονται από άγνοια, όχι από κακία. Οι άνθρωποι που δεν έχουν βιώσει βαθύ πένθος δεν καταλαβαίνουν πώς λειτουργεί. Μπορείς απλά να πεις: "Το πένθος δεν έχει χρονοδιάγραμμα και αυτό που χρειάζομαι τώρα είναι υποστήριξη, όχι κρίση." Και αν δεν μπορείς να το πεις; Απλά απομακρύνσου από τέτοιες συζητήσεις. Δεν χρωστάς εξηγήσεις.
Πότε θα περάσει αυτός ο πόνος;
Το πένθος δεν έχει χρονοδιάγραμμα και δεν "τελειώνει" με την έννοια που το φαντάζεσαι. Αλλά αλλάζει. Ο πόνος γίνεται πιο απαλός. Μαθαίνεις να ζεις μαζί του, αντί να καταβάλλεσαι από αυτόν. Και ναι, θα έρθει μια μέρα που θα χαμογελάσεις ξανά χωρίς ενοχή. Υπόσχομαι.
Πώς μπορώ να βοηθήσω κάποιον που πενθεί αυτές τις γιορτές;
Αν ξέρεις κάποιον που πενθεί, το πιο πολύτιμο δώρο είναι η παρουσία σου χωρίς κρίση. Μη λες "πρέπει", "θα έπρεπε" ή "τουλάχιστον". Απλά πες: "Είμαι εδώ. Τι χρειάζεσαι;"
Και αν δεν ξέρει τι χρειάζεται (γιατί συχνά δεν ξέρουμε), πρότεινε κάτι συγκεκριμένο: "Θέλεις να έρθω για καφέ;" ή "Να σου φέρω φαγητό;". Οι μικρές, συγκεκριμένες προσφορές είναι πιο εύκολο να γίνουν αποδεκτές από τα γενικόλογα "αν χρειαστείς κάτι".
Σχετικά Άρθρα
Disclaimer
Το περιεχόμενο αυτού του κειμένου έχει συνοδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη φροντίδα επαγγελματία ψυχικής υγείας. Ως πιστοποιημένη συνοδός πένθους (Trauerbegleitung), δεν παρέχω ιατρικές ή ψυχιατρικές υπηρεσίες. Αν βρίσκεσαι σε κρίση ή έχεις σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, ζήτησε άμεσα βοήθεια από ψυχίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας.
