Πριν αλλάξει η χρονιά
Όσα άντεξες.
Σε αυτό το κείμενο:
δεν μιλάμε για στόχους ή νέα ξεκινήματα.
μιλάμε για το τέλος της χρονιάς που άντεξες.
για τη διαφορά ανάμεσα στο «προχώρησα» και στο «άντεξα».
για το πένθος χωρίς ωραιοποίηση και χωρίς οδηγίες.
και μια απλή άσκηση που μπορείς να κάνεις, αν το θελήσεις.
Αν αυτές οι γιορτές σου φαίνονται δύσκολες, αν η αλλαγή του χρόνου σε τρομάζει αντί να σε ενθουσιάζει, ή αν σε αφήνει παγερά αδιάφορη, είναι εντάξει.
Έλα μαζί μου για ένα λεπτό.
Όχι για να φτιάξεις τη λίστα με τους στόχους για το 2026.
Όχι για να σκεφτείς τι θέλεις να αλλάξεις ή ποια θέλεις να γίνεις.
Έλα μαζί μου για να δεις λιγάκι πίσω τη χρονιά που θα φύγει. Για να δεις αυτό που έκανες φέτος χωρίς να το πάρεις χαμπάρι: Άντεξες.
Άντεξες πόνο που νόμιζες ότι θα σε συντρίψει. Άντεξες πρωινά που δεν ήξερες πώς θα σηκωθείς από το κρεβάτι. Άντεξες νύχτες που ήσουν σίγουρη πως δεν θα μπορέσεις να κοιμηθείς ποτέ ξανά.
Άντεξες την απουσία του. Την κενή πλευρά του κρεβατιού. Τη σιωπή που άφησε πίσω του. Τις γιορτές χωρίς αυτόν. Τα γενέθλια του που ήρθαν και πέρασαν σαν μαχαιριά. Την επέτειό σας που την έζησες μόνη. Άντεξες.
Το πένθος σε έκανε να ανακαλύψεις δυνάμεις που δεν ήξερες ότι έχεις.
Θυμάμαι τις πρώτες μέρες μετά την απώλεια. Θυμάμαι να σκέφτομαι: “Δε γίνεται να ζήσω έτσι. Δεν αντέχω άλλο.” Και ήταν αλήθεια. Δεν άντεχα. Κάθε ανάσα ήταν μια τεράστια προσπάθεια και κάθε μέρα ήταν βουνό.
Όμως άντεξα. Εσύ άντεξες. Όλες μας αντέξαμε.
Κι αν κάποιες μέρες δεν τα κατάφερες - αν έμεινες στο κρεβάτι, αν δεν απάντησες στα τηλέφωνα, αν έφαγες μόνο παγωτό για δείπνο - άντεξες κι αυτό. Το να επιβιώνεις με όποιο τρόπο μπορείς, ΕΙΝΑΙ αντοχή. Δε το κάναμε με ευκολία και χάρη. Δεν ήταν όμορφο. Υπήρχαν μέρες που κλαίγαμε στο μπάνιο. Νύχτες που μούσκευε το μαξιλάρι. Στιγμές που θέλαμε απλά να μην υπάρχουμε.
Αλλά δεν εξαφανιστήκαμε.
Μείναμε. Αντέξαμε. Και κάπου στη διαδρομή, χωρίς να το καταλάβουμε, μάθαμε πράγματα για τον εαυτό μας που ποτέ δεν θα μαθαίναμε αλλιώς.
Ρώτα τον εαυτό σου: Τι άντεξα;
Σήμερα, πριν κλείσει η χρονιά, σε προσκαλώ να κάνεις αυτή την άσκηση. Μόνο ένα λεπτό. Εξήντα δευτερόλεπτα που μπορεί να σου θυμίσουν πόσο δυνατή είσαι.
Αν νιώθεις ότι είσαι έτοιμη για αυτό (αν σήμερα νιώθεις ότι μπορείς ) κάνε αυτή την άσκηση. Αν όχι, απλά διάβασε το και μπορείς να την κάνεις όταν είσαι έτοιμη. Δεν υπάρχει σωστός χρόνος.
Κλείσε τα μάτια σου. Πάρε μια ανάσα και ρώτα τον εαυτό σου:
Τι ήταν αυτό που φέτος άντεξα και κάποτε πίστευα ότι δεν θα αντέξω;
Μη βιαστείς να απαντήσεις. Άφησε την ερώτηση να βρει χώρο μέσα σου. Άφησε τις απαντήσεις να έρθουν ελεύθερα, ωμά, απλά και αληθινά.
Μπορεί να είναι τα πιο δύσκολα: Άντεξες την κηδεία. Άντεξες να μπεις πάλι στο σπίτι που μοιραζόσασταν. Άντεξες τα Χριστούγεννα χωρίς αυτόν.
Μπορεί να είναι μικροπράγματα για τους άλλους, αλλά για σένα τεράστια: Άντεξες να πας στο σούπερ μάρκετ μόνη. Άντεξες να φας πρωινό χωρίς να κλάψεις. Άντεξες μια ολόκληρη μέρα στη δουλειά.
Μπορεί να είναι πράγματα που κανείς άλλος δεν γνωρίζει: Άντεξες εκείνη τη νύχτα που θέλησες να τα παρατήσεις, και δεν το έκανες. Άντεξες την ενοχή ότι δεν μπόρεσες να τον σώσεις. Άντεξες τον θυμό που νιώθεις μαζί του που έφυγε. Άντεξες την ανακούφιση που μπορεί να νιώθεις - και την ενοχή για αυτήν την ανακούφιση. Άντεξες τη μοναξιά σου μέσα σε όλο αυτό που βιώνεις. Όλα τα συναισθήματα έχουν θέση εδώ.
Δεν πήγες απλά παρακάτω, γιατί έτσι είθισται και ο χρόνος όλα τα γιατρεύει. Άντεξες.
Υπάρχει διαφορά.
“Προχώρησες ” λένε κάποιοι.
“Η ζωή συνεχίζεται” λένε άλλοι. Σαν να είναι τόσο απλό. Σαν να είναι γραμμικό.
Εσύ ξέρεις την αλήθεια. Δεν προχώρησες έτσι απλά.
Άντεξες. Με όλη σου τη δύναμη. Με όλο σου το κουράγιο, και όλη την απελπισία κάποιες φορές.
Άντεξες τις μέρες που κανείς δεν ρωτούσε πια πώς είσαι. Άντεξες τις μέρες που όταν σε ρωτούσαν πώς είσαι έλεγες “καλά” γιατί ήξερες ότι δεν αντέχουν να ακούσουν την αλήθεια. Άντεξες την απόσταση που μπήκε ανάμεσα σε σένα και τους ανθρώπους που δεν ξέρουν πώς να σε πλησιάσουν.
Άντεξες να ξυπνάς κάθε πρωί και να συνειδητοποιείς: Δεν είναι πια εδώ. Δεν θα γυρίσει.
Κάθε μέρα. Για 365 μέρες.
Η δύναμη για να αντέχεις δεν είναι αυτή που νομίζεις
Δεν είναι η δύναμη της υπέρβασης. Δεν είναι το “τα κατάφερα, τα ξεπέρασα όλα, τώρα προχωρώ ”.
Είναι η μεγαλύτερη δύναμη της ύπαρξης, είναι η δύναμη της αγάπης. Να είσαι εδώ παρά τον πόνο. Να αναπνέεις παρά τη θλίψη. Να συνεχίζεις παρά την απώλεια.
Είναι η δύναμη του να κρατάς δύο αντίθετα πράγματα μαζί: Να πονάς φρικτά και να βρίσκεις στιγμές χαράς. Να λείπει απερίγραπτα και να χαίρεσαι που τον είχες.
Αυτή η δύναμη δεν πηγάζει από την αντοχή σου, αλλά από την αγάπη σου.
Αντέχεις επειδή αγάπησες. Επειδή εξακολουθείς να αγαπάς. Επειδή η αγάπη δεν χάνεται με τον θάνατο.
Και εσύ αντέχεις γιατί η αγάπη σε κρατάει όρθια.
Όχι εσύ την αγάπη. Η αγάπη εσένα.
Κάθε πρωί που σηκώνεσαι, η αγάπη σε βοηθάει να σηκωθείς.
Μπορεί να μην το νιώθεις έτσι. Μπορεί να νιώθεις άδεια, σπασμένη, εξαντλημένη.
Αλλά σκέψου το για λίγο.
Γιατί είσαι ακόμα εδώ; Γιατί ακόμα αναπνέεις; Γιατί ακόμα προσπαθείς;
Δεν είναι επειδή είσαι "δυνατή". Δεν είναι επειδή "πρέπει". Δεν είναι καν, επειδή το θέλεις.
Είναι επειδή η αγάπη που νιώθεις για αυτόν/την δεν σε αφήνει να παραιτηθείς. Σε κρατάει συνδεδεμένη με τη ζωή. Σε κρατάει εδώ.
Αυτή είναι η αλήθεια που θέλω να θυμάσαι.
Δεν χρειάζεται να νιώθεις πίεση και να είσαι "δυνατή". Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα.
Χρειάζεται μόνο να είσαι εδώ. Να αναπνέεις. Να αφήνεις την αγάπη να σε κρατάει.
Και αυτό κάνεις. Κάθε μέρα. Ακόμα κι όταν δεν το αντιλαμβάνεσαι.
Η αγάπη σε κάνει να αναπνέεις όταν νιώθεις ότι πνίγεσαι.
Η αγάπη σε κρατάει εδώ, ακόμα κι όταν το εδώ πονάει φρικτά.
Δεν είναι δική σου "δύναμη". Είναι η αγάπη. Η αγάπη που δεν τελειώνει.
Τι θα κάνεις με αυτή την αλήθεια;
Όταν κοιτάς πίσω και βλέπεις τι άντεξες, τι κάνεις με αυτή τη γνώση;
Μπορείς να την κρατήσεις σαν ένα δώρο. Σαν μια υπενθύμιση ότι είσαι πολύ πιο δυνατή από όσο νόμιζες.
Μπορείς να την πάρεις μαζί σου στη νέα χρονιά. Όχι σαν μια ασπίδα που θα σε προστατέψει από τον πόνο (δυστυχώς τίποτα δεν μπορεί να κάνει αυτό), αλλά σαν μια βεβαιότητα: Ό,τι κι αν έρθει, έχεις ήδη αποδείξει ότι μπορείς να το αντέξεις.
Κάνε την άσκηση των 60 δευτερολέπτων
Σταμάτα για ένα λεπτό.
Κλείσε τα μάτια. Βάλε το χέρι σου στην καρδιά σου.
Και ρώτα τον εαυτό σου:
Τι άντεξα φέτος;
Μπορεί να έρθουν δάκρυα. Άφησέ τα να τρέξουν. Μπορεί να νιώσεις θλίψη. Άφησέ την να είναι εκεί. Μπορεί να νιώσεις περηφάνια. Άφησέ την να σε γεμίσει.
Μην κρίνεις ό,τι έρχεται. Απλά άφησέ το να είναι.
Και όταν ανοίξεις τα μάτια σου, πες το δυνατά ή γράψε το κάπου:
“Άντεξα. Φέτος άντεξα.”
Ξέρω ότι οι γιορτές είναι δύσκολες. Ξέρω ότι η αλλαγή του χρόνου φέρνει μαζί της περίεργα συναισθήματα. Νοσταλγία, λύπη, φόβο, ελπίδα, ενοχή που νιώθεις ελπίδα.
Όλα είναι φυσιολογικά. Όλα είναι επιτρεπτά.
Και αν υπάρχει κάτι που θέλω να πάρεις μαζί σου στη νέα χρονιά είναι αυτό:
Είσαι πιο δυνατή απ’ όσο νομίζεις. Έχεις ήδη αντέξει πράγματα που φοβόσουν. Και θα συνεχίσεις να το κάνεις.
Όχι μόνη. Με την αγάπη που έχεις μέσα σου, και που μερικές φορές είναι το μόνο που χρειάζεσαι.
Είμαι εδώ.
Αυτός ο χώρος υπάρχει για γυναίκες που δεν «ξεπέρασαν» την απώλεια τους, αλλά έμαθαν να ζουν μαζί της. Δεν μιλάμε για στόχους, ούτε για θετική σκέψη. Μιλάμε για αντοχή, για αλήθεια, και για τη ζωή όπως είναι, μετά την απώλεια. Αν αυτό έχει νόημα για σένα, τότε είσαι στο σωστό μέρος.
