Ραντεβού με τη Θλίψη
Πώς να διαχειριστείς τα ξαφνικά κύματα του πένθους μέσα στη μέρα
Μια απλή σκέψη. Ένα λεπτό πριν ήσουν καλά, έκανες τη δουλειά σου, μιλούσες με κάποιον, έπινες τον καφέ σου.
Και τώρα η καρδιά σου πονάει σαν να έσπασαν τα ράμματα μιας πληγής που νόμιζες ότι έχει επουλωθεί. Έρχεται μια σκέψη και η πληγή ανοίγει ξανά. Κι αυτό μπορεί να συμβαίνει πολλές φορές μέσα στη μέρα, χωρίς καμία προειδοποίηση.
Αυτό είναι το πένθος.
Έρχεται στη μέση της βάρδιας. Εκεί, μπροστά στον υπολογιστή, στον πάγκο, στο τιμόνι, στον χώρο που εργάζεσαι. Έρχεται απρόσκλητο και σε κατακλύζει. Δεν σε ρωτάει αν έχεις δουλειά, αν εξυπηρετείς πελάτη, αν είσαι σε meeting ή σε διάλειμμα. Δεν σε ρωτάει καν αν αντέχεις να αναμετρηθείς ξανά μαζί του. Απλώς έρχεται. Πυροδοτείται από αυτή τη μια σκέψη, μια ανάμνηση, ένα στιγμιότυπο της ζωής, ένα άρωμα ή κάποιον που πέρασε δίπλα σου και σου τον ή την θύμισε αφόρητα.
Κι εσύ; Παραδίνεσαι ξανά άνευ όρων στο συναίσθημα; Το καταπνίγεις; Συνήθως κάνουμε ένα από τα δύο, αλλά υπάρχει και ένας άλλος τρόπος. Το κοιτάς στα μάτια και του λες:
«Όχι τώρα. Σε παρακαλώ, να περιμένεις. Θα τα πούμε απόψε. Θα σε συναντήσω όταν σχολάσω. Σου το υπόσχομαι.»
Δεν είναι άρνηση.
Είναι μια ξεκάθαρη συμφωνία με τον ίδιο σου τον εαυτό.
Είναι ένα εσωτερικό ραντεβού, μια υπόσχεση στην ψυχή σου ότι δεν θα την προδώσεις. Ότι θα είσαι εκεί να νοιαστείς, γιατί σε χρειάζεται και σου το δείχνει με αυτόν τον τρόπο που πονάει.
Όμως υπό έναν όρο. Όταν εσύ μπορείς.
Α, ναι, έχεις αυτό το δικαίωμα, και αν δεν το γνωρίζεις, χαίρομαι που το μαθαίνεις τώρα. Κι έτσι συνεχίζεις αυτό που έκανες. Τη δουλειά σου, τα ψώνια του σούπερ μάρκετ κλπ. Ναι, στις πρώτες προσπάθειες έχεις ένα βάρος στο στήθος, γιατί θυμάσαι την υπόσχεσή σου και ξέρεις ότι δεν μπορείς να το αποφύγεις.
Όταν όμως το δοκιμάσεις, θα αντιληφθείς ότι το να αποφεύγεις τα δύσκολα συναισθήματα δεν οδηγεί πουθενά.
Τότε θα φύγει το βάρος από το στήθος σου, αλλά και ο φόβος για αυτή τη συνάντηση. Θα έχεις μια προσμονή, σχεδόν ιερή, για εκείνη τη στιγμή που θα κλείσεις την πόρτα πίσω σου και θα γονατίσεις μπροστά στην ψυχή σου που πονάει. Για να δώσεις το πράσινο φως να γίνει αυτό που πρέπει. Να θυμηθείς, να πενθήσεις, να μιλήσεις εσωτερικά σ’ εκείνον που δεν είναι πια εδώ. Και όσο κι αν ακούγεται παράξενο, αυτή η αναβολή, όχι η άρνηση αλλά η αναβολή, γίνεται πράξη αυτοφροντίδας. Μια πράξη βαθιάς αγάπης προς τον εαυτό σου. Η αναβολή δεν είναι φυγή. Το να πεις στη θλίψη σου «θα τα πούμε απόψε» είναι μια ενσυνείδητη απόφαση. Δεν την πετάς έξω από την πόρτα, απλώς της ζητάς να περιμένει. Αναγνωρίζεις την ανάγκη της αλλά και τη δική σου. Προσφέρεις έναν ιδιαίτερο χώρο και χρόνο σε κάτι που είναι πολύ σημαντικό για τη ψυχή σου. Είναι μια πράξη ωριμότητας, όχι αποστασιοποίησης.
Το ραντεβού ως δεσμός. Αυτή η στιγμή είναι η συνέχεια της σχέσης σου με εκείνον που έφυγε. Δεν είναι πνευματική μπούρδα, είναι αλήθεια. Δεν θα είναι κάθε φορά ή για πάντα φορτισμένο με βαριά συναισθήματα. Όσο εργάζεσαι με το πένθος σου, θα μπορείς να το βλέπεις ως καταφύγιο για να εκφράζεσαι ελεύθερα.
Η αξία της συνέπειας. Το πένθος δεν θέλει να το λύσεις. Θέλει να μην το αγνοείς. Γιατί σίγουρα θα βρει άλλους τρόπους να σου δείξει ότι υπάρχει. Όταν όμως του δίνεις τον χρόνο και τον χώρο που χρειάζεται, η σχέση σου μαζί του γίνεται πιο ήπια αλλά και πιο αληθινή.
Τι συμβαίνει όταν το αγνοούμε;
Η καταστολή του πένθους σου, γιατί για καταστολή πρόκειται όταν το αγνοείς, μπορεί αρχικά να φαίνεται ως η προστασία σου. Σαν μια ασπίδα που δεν αφήνει τον πόνο να σε καταβάλει. Αλλά το σώμα και η ψυχή σου θα σου στέλνουν μηνύματα. Διακριτικά στην αρχή, πιο δυνατά αργότερα. Το σώμα μιλάει πρώτο. Ίσως να εμφανιστούν πονοκέφαλοι χωρίς λόγο, στομαχικές διαταραχές, ένταση στους ώμους που δεν φεύγει και πολλά άλλα. Αυτά είναι η γλώσσα των καταπιεσμένων συναισθημάτων σου. Το σώμα δεν ξεχνάει, ακόμα κι αν εσύ προσπαθείς.
Η συμπεριφορά σου αλλάζει. Μπορεί να αποσπάται συνεχώς η προσοχή σου. Να ασχολείσαι υπερβολικά με τη δουλειά, το σπίτι, οτιδήποτε. Να μην μπορείς να σταματήσεις. Αυτή η υπερβολική απασχόληση δεν είναι παραγωγικότητα. Είναι φυγή. Ή ίσως να είσαι ευερέθιστη χωρίς να καταλαβαίνεις ακριβώς το γιατί. Διακυμάνσεις της διάθεσης που δεν τις αναγνωρίζεις, που είναι πρωτόγονες για σένα.
Το συναισθηματικό μούδιασμα. Σε συναισθηματικό επίπεδο, μπορεί να νιώθεις μια παράξενη αδιαφορία. Σαν να κοιτάς τη ζωή σου πίσω από ένα τζάμι. Δεν είναι ότι δεν πονάς. Είναι ότι ο πόνος είναι τόσο μεγάλος που το σύστημα σου τον απομονώνει.
Το μυαλό σου θολώνει. Δυσκολίες συγκέντρωσης. Ξεχνάς πράγματα που ποτέ δεν ξεχνούσες. Η απόδοση σου πέφτει. Βρίσκεις τον εαυτό σου να ονειροπολεί, να χάνεται. Το μυαλό σου προσπαθεί να επεξεργαστεί κάτι που ουσιαστικά του απαγορεύεις να νιώσει.
Η κοινωνική απόσυρση. Αρχίζεις να αποφεύγεις ανθρώπους, τόπους, συζητήσεις. Ό,τι σου θυμίζει την απώλεια γίνεται ακατάλληλο και ταμπού. Ακόμα και το όνομα του ή της δεν το λες. Νομίζεις ότι έτσι δεν θα πονέσεις. Αλλά αυτό που κάνεις είναι να χτίζεις μια φυλακή, μια απομόνωση για τον πόνο σου. Κι εσύ μένεις μέσα μαζί του.
Το πρώτο βήμα.
Αν αναγνωρίζεις κάτι από τα παραπάνω, αυτό σημαίνει ότι το σύστημα σου προσπαθεί να σε προστατέψει με τον μόνο τρόπο που ξέρει. Και τώρα που το βλέπεις, μπορείς να κάνεις μια διαφορετική επιλογή. Να πεις «ναι» στο ραντεβού. Να δώσεις χώρο στο πένθος σου. Να είσαι υπομονετική και συμπονετική με τον εαυτό σου καθώς μαθαίνεις να αποδέχεσαι και να διαχειρίζεσαι τη θλίψη σου.
Όταν το πένθος σε παρασύρει.
Υπάρχει και το άλλο άκρο. Όχι η καταστολή αλλά η παράδοση άνευ όρων.
Όταν έρχεται σαν κύμα και απλά σε παίρνει μαζί του. Στη μέση της δουλειάς, στο σούπερ μάρκετ, στο αυτοκίνητο. Εκεί που δεν είσαι διαθέσιμη, εκεί που δεν είναι ασφαλές. Και εσύ παραδίνεσαι και δεν μπορείς με τίποτα να σταματήσεις τα δάκρυα σου. Νιώθεις ότι το πένθος σε ελέγχει. Νιώθεις ευάλωτη σε λάθος χρόνο και λάθος τόπο. Και μαζί με τον πόνο της απώλειας και το τσουνάμι των συναισθημάτων έρχεται και η ντροπή για την έλλειψη ελέγχου.
«Γιατί δεν μπορώ να το ελέγξω;»
«Γιατί κλαίω μπροστά σε όλους;»
«Γιατί δεν είμαι πιο δυνατή;»
Σαν να έπρεπε να το διαχειρίζεσαι καλύτερα.
Η εξάντληση.
Όταν το πένθος σε πλημμυρίζει όποτε θέλει, εξαντλείσαι. Ζεις σε διαρκή εγρήγορση. Σε φόβο. «Πότε θα με χτυπήσει πάλι;» Δεν ξέρεις πού είσαι ασφαλής. Γιατί πουθενά δεν αισθάνεσαι ασφαλής. Και έτσι αρχίζεις να αποφεύγεις τα πάντα. Να μην βγαίνεις, να μην βλέπεις κόσμο, να μην ζεις, γιατί έχεις τον φόβο μήπως σε περιμένει ξανά στη γωνία.
Αν το πένθος σου έχει γίνει κύμα που σε παρασύρει, σημαίνει ότι για πολύ καιρό δεν του έδωσες χώρο. Το κράτησες έξω. Το άφησες να συσσωρευτεί. Και τώρα έχει τόσο μεγάλη δύναμη που σπάει τα φράγματα.
Αυτό ακριβώς κάνει το ραντεβού με το πένθος. Δεν είναι μόνο για όσους το καταπνίγουν. Είναι και για όσους το ζουν χωρίς όρια, χωρίς χρόνο, χωρίς τόπο. Το ραντεβού σου δίνει έλεγχο, όχι πάνω στο πένθος αλλά πάνω στο πότε και πού θα το συναντήσεις.
Του λες: «Σε βλέπω. Σε νιώθω. Αλλά θα σε συναντήσω στις 9 το βράδυ, στο σπίτι μου, στο δωμάτιο μου, όπου είμαι ασφαλής.» Και μετά κρατάς αυτή την υπόσχεση.
Τι αλλάζει όταν ορίζεις εσύ τον χρόνο.
Σταματάς να φοβάσαι ότι θα σε πλημμυρίσει οποιαδήποτε στιγμή, γιατί ξέρεις ότι θα έρθει η ώρα. Και θα είσαι εκεί. Το πένθος δεν χρειάζεται πια να σου επιτεθεί απρόσκλητο, γιατί του έχεις δώσει μια θέση στο τραπέζι. Σταδιακά μαθαίνεις κάτι πολύτιμο. Μπορείς να νιώθεις τον πόνο σου χωρίς να χάνεσαι μέσα του.
Οι μικρές τελετουργίες.
Μπορεί να είναι πέντε λεπτά για να δεις τον πόνο σου κατάματα, να τον βιώσεις και μετά να ανάψεις ένα κεράκι λέγοντας το όνομα του, να γράψεις ένα γράμμα, να δεις φωτογραφίες ή βίντεο κλπ.
Θα σου δώσω όμως σήμερα και το ημερολόγιο πένθους.
Το γράψιμο έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να σε βοηθήσει να βάλεις τάξη στις σκέψεις σου, να κρατήσεις ζωντανές τις όμορφες αναμνήσεις σου αλλά και να ακουμπήσεις τα αντιφατικά σου συναισθήματα χωρίς να τα κρίνεις. Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Εδώ δεν υπάρχει χώρος μόνο για θρήνο. Υπάρχει χώρος και για θυμό, για διαλόγους με εκείνον ή εκείνη που έχει φύγει, για να του τα πεις ένα χεράκι που σε άφησε μόνη, αλλά και για να εκφράσεις την αγάπη σου που παραμένει.
Θυμάμαι πολύ καλά την περίοδο που το κύμα ερχόταν σε μένα πάντα στη μέση της μέρας, όταν ήμουν ανάμεσα σε ανθρώπους στη δουλειά και είχα την ευθύνη να μείνω συναισθηματικά σταθερή. Ένιωθα τον κόμπο από την καρδιά να ανεβαίνει προς τον λαιμό μου και να θέλει να ελευθερωθεί με τα δάκρυά μου στην πιο ακατάλληλη στιγμή. Και εκεί, από ανάγκη, το έκανα πρώτη φορά και άλλαξε για πάντα ο τρόπος που στεκόμουν απέναντι στον πόνο. Αντί να προσπαθήσω να τον αγνοήσω, του είπα μέσα μου: σε βλέπω και δεν θέλω να σε αποφύγω, αλλά δεν μπορώ τώρα. Θα σε συναντήσω το βράδυ. Δεν φανταζόμουν τότε πόσο ανακουφιστική θα ήταν αυτή η μικρή πρόταση. Το βράδυ, όταν έμεινα μόνη, κράτησα την υπόσχεσή μου. Και για πρώτη φορά μετά από καιρό ένιωσα ότι εργάζομαι με αυτό που βιώνω και αυτό μου κάνει καλό. Αυτό το μικρό ραντεβού με βοήθησε να μην φοβάμαι το κύμα. Ήξερα ότι θα έρθει, ήξερα ότι θα το συναντήσω. Και έτσι ένιωσα για λίγο πιο ελεύθερη.
Δώσε μια υπόσχεση στον εαυτό σου.
Μικρή φράση, μεγάλη ανακούφιση.
“ Θα σε συναντήσω απόψε.“
Όρισε ένα σημείο για τη συνάντηση.
Το πάτωμα της κουζίνας, το αυτοκίνητο, το μπάνιο, το γραφείο όταν όλοι φύγουν.
Μείνε εκεί για πέντε λεπτά.
Αρκεί η παρουσία σου.
Το πένθος δεν ζητάει να το λύσεις. Ζητά να το τιμήσεις. Κράτα τα μικρά σου ραντεβού με τη θλίψη όπως κρατούσες και την αγάπη. Με στοργή, με παρουσία, με αλήθεια.
Αν αυτό που διάβασες σε άγγιξε και νιώθεις έτοιμη να δεις πώς μπορώ να σε στηρίξω στη δική σου διαδρομή, θα χαρώ πολύ να σε γνωρίσω.
Με όλη μου την αγάπη,
Κατερίνα
Ξεκίνα τώρα,
κατεβάζοντας το δωρεάν workbook
Οδηγός επιβίωσης: 3 προτάσεις για να μετουσιώσεις την απώλεια χωρίς να χάνεσαι μέσα της
Μια μικρή στήριξη για γυναίκες που βιώνουν πένθος.
